Een uitvaartspeech bij een verstoorde relatie met je ouder


Snel naar onderdeel

Een overlijden brengt soms heftige gevoelens aan de oppervlakte. Zeker als het gaat om een van je ouders en de relatie was niet goed. Toch wil je dan misschien op de begrafenis of crematie spreken. Daar kun je verschillende redenen voor hebben:
  • je vindt dat het zo hoort
  • iemand heeft je gevraagd
  • je wilt je uitspreken
Maar wat moet je zeggen? Want je wilt de waarheid geen geweld aandoen maar ook geen pijn veroorzaken. Je wilt jouw herinneringen een plek geven, zonder die van anderen te verdringen.

Je krijgt hier van mij tips en voorbeelden. Eerst leg ik uit waarom je zorgvuldig je woorden zou moeten kiezen.

Wie ik ben?
even kennismaken
expert in uitvaarttoespraken


Waarom je voor je toespraak zorgvuldig je woorden kiest

De relatie met je moeder of vader was niet goed en toch wil je een uitvaarttoespraak houden. Omdat het verstoorde contact al schade genoeg heeft gebracht, wil je voorzichtig te werk gaan.

Dat is verstandig vanwege twee redenen:
  1. De overledene kan niets terugzeggen. Zich niet verdedigen (wat misschien wel prettig is) maar ook geen excuses maken.
  2. Andere aanwezigen hebben misschien een andere relatie met je overleden vader of moeder gehad. Je wilt ze niet kwetsen in hun herinneringen. Denk bijvoorbeeld aan kleinkinderen die in jouw ouder een fijne opa of oma hadden.
Ondertussen hoeft daarbij de waarheid niet verzwegen te worden. Misschien heb je dat wel heel lang gedaan. Door je uit te spreken kan soms verwerking beginnen.

Met de volgende tips verwoord je jezelf zo, dat je daarbij kans op schade voor jezelf en anderen beperkt.

Wil je dat ik meelees?
neem contact op
Ik kan ook voor jou schrijven

Vertel vanuit jezelf

Vertel vanuit jezelf en maak duidelijk dat je dat doet. Maak ruimte voor je eigen herinneringen en houd rekening met die van anderen. Je kunt dat doen in de inleiding van je toespraak, op een kortere of op een langere manier.

Leid je uitvaarttoespraak zo in:

De herinneringen die ik met jullie deel zijn die van mijzelf. Anderen zullen misschien andere herinneringen hebben waar ik niets aan af wil doen.

Als je opgroeit met meer kinderen in een gezin, hebben al die kinderen weer andere herinneringen. Omdat ze hun ouders in andere tijden van hun leven hebben meegemaakt. Omdat hun karakter beter of minder goed aansloot, ze zich beter of minder goed begrepen hebben gevoeld. Dat gezegd hebbend deel ik met jullie mijn herinneringen, die niet meer zijn maar ook niet minder: dit is hoe ik mijn jeugd heb beleefd.

Vertel het niet letterlijk

Als er nare dingen zijn gebeurd, kun je die letterlijk benoemen. Misschien is het beter om ze aan te stippen in ‘bedekte termen’ of op een manier die ‘voor de goede verstaander’ bestemd is.

De overledene kan immers niets meer terugzeggen, niet voor zichzelf opkomen en ook geen excuses aanbieden.

Jouw speech is bovendien geen publieke therapiesessie voor jou, en de andere genodigden hoeven niet aan alle informatie te worden blootgesteld.

Als je kiest voor minder expliciete beschrijvingen, creëer je in je uitvaarttoespraak afstand die veilig is. Voor jou en voor je publiek. Waarbij je toch niets van de waarheid hoeft te verzwijgen.

In je uitvaartspeech doe je dat bij voorbeeld zo:

Mijn naam is Jeanne en ik ben de dochter van Karel. Hij is mijn vader maar toch praat ik liever over mijn verwekker. Want waar een vader zorgzaam en verantwoordelijk met zijn dochters omgaat, was dat voor Karel niet mogelijk. Voor hem leek er in ons gezin maar een persoon belangrijk, en dat was hij zelf, met zijn behoeften en wensen. Dat is voor ons als zussen en ik denk ook voor mijn broer heel moeilijk geweest. Wat Karel buitenshuis voor anderen betekende is veel geweest, dat weet ik. Maar het leek mij goed om te zeggen dat hij buitenshuis veel gaf, maar van ons als zijn kinderen teveel, veel teveel heeft gevraagd.

Verwoord je eigen aandeel (als dat er was)

Deze is tricky, dat realiseer ik me. Als het om je vader of moeder gaat, en over problemen die (al) speelden toen je jong was, dan heb je ongetwijfeld te maken (gehad) met loyaliteitsconflict. Als kind zoek je de oorzaak voor wat je aan liefde tekortkomt nu eenmaal bij jezelf. Alsof het aan jou ligt. Nou: niet dus, je hebt geen verantwoordelijkheid voor wat je als kind tekort bent gekomen. Daarin heb je geen aandeel.

Ik heb het hier over conflicten die ontstonden toen je al volwassen was. Wat was jouw aandeel? Weet je wat je van jouw kant anders had kunnen doen? Geloof je dat er iets is wat je misschien op een andere manier had kunnen aanpakken? Benoem ze in je uitvaartspeech.

Door in je toespraak het idee uit te spreken dat jij ook een aandeel in het conflict had, of op zijn minst die mogelijkheid te benoemen (al kun je geen voorbeeld verzinnen), laat je als het ware ruimte open voor de kant van de overledene die zichzelf niet meer kan uitspreken. En je slaat geen deur dicht naar aanwezigen die op positievere manieren aan de overledene denken. Jullie moeten hierna immers door met je leven, en het is fijn als dat zonder conflict begint.

Hoe kun je dit in je speech verwoorden? Lees dit voorbeeld.

Mijn moeder was geen makkelijke vrouw. Als kind heb je knuffels nodig, een luisterend oor, maar eigenlijk was dat er niet. Ik herinner me onze moeder altijd druk, of moe, of in gesprek met anderen. Gelukkig waren er tantes en moeders van vriendinnen, en natuurlijk oma om af en toe even zorgzame aandacht van te krijgen. Tegelijkertijd heb ik het haar als dochter later ook niet makkelijk gemaakt. De zeldzame momenten dat ze wel aandacht voor me leek te hebben, trok ik me terug. Het is jammer, nee het doet pijn dat we nooit een warme band hebben gehad. Ik heb je gemist mam. En nu zal ik je blijven missen.
Wil je liever dat ik je speech schrijf?

neem contact op
We gaan in gesprek
Image

Laat de overtuiging van de overledene in z’n waarde

Misschien was de overledene wel religieus en jij niet. Dat kan voor veel afstand hebben gezorgd, zeker als de religie van de overledene gepaard ging met veroordelingen jouw kant op. Als iemand jou vanuit eigen overtuigingen geen goed mens vindt, terwijl jij jezelf prima vindt, voel je je niet gewaardeerd om wie je bent.

Gebrek aan waardering kan ook zijn gekomen doordat de overledene de manier waarop jij je leven inrichtte afkeurde. Misschien vond de overledene het wel jammer dat je een bepaalde opleiding niet haalde of afmaakte, of voor een andere levensinvulling koos. Als een van je ouders ‘teleurgesteld’ is, is dat vaak pijnlijk. Het geeft in ieder geval afstand.

Je kunt dit benoemen terwijl je de (levens)overtuiging van de overledene in z’n waarde laat. Gewoon door het te benoemen als een verschil tussen jullie.

Dat vertel je zoals in dit voorbeeld:

Mam, je was religieus op een manier die heel belangrijk voor je was. Geloof was je anker en je houvast. Je dag kreeg er structuur door, en via de kerk had je allerlei vrienden. Ik geloofde al heel lang niet meer. Dat vond je moeilijk. Je ‘gunde het mij zo’ zei je. En je worstelde met het idee dat ik niet naar de hemel zou gaan. Bedankt dat je elke avond in je gebed aan me dacht: ik zie dat maar als een teken van zorgzaamheid. Voor mij geen hemel hierna, en ook geen hel trouwens, maar jou gun ik die hemel van harte.

Vraag iemand je uitvaarttoespraak te lezen

Altijd een gouden tip: vraag iemand om je toespraak te lezen, juist als de relatie problematisch was. Liefst iemand die jou of je verhaal goed kent, van wie je de mening vertrouwt. Laat het iemand zijn die in staat is verstandig mee te lezen en ook kritiek te geven.

“Kan dit zo?”, vraag je daarbij. De ander kan je helpen om op sommige punten andere woorden te vinden. Misschien om je scherper uit te drukken, of juist omdat je ergens wat tekort door de bocht gaat.

De zekerheid dat iemand die je vertrouwt je verhaal gelezen heeft, maakt dat je iets minder zenuwachtig aan je toespraak zult beginnen. Je hebt je goed voorbereid.

Lees je uitvaartspeech hardop voor

Oefen je toespraak van tevoren. Een aantal keer hardop voorlezen helpt. Dat kun je in je eentje doen, en ook met iemand die je vertrouwt.

Hardop oefenen heeft een paar voordelen.

  • Je merkt of het loopt: struikel je over bepaalde woorden of zinnen? Pas ze aan!
  • Timing: je weet hoelang je toespraak duurt.
  • Support: degene aan wie je voorleest weet tijdens de uitvaart wat er komt en staat aan jouw kant.
Misschien wel de belangrijkste reden om hardop te oefenen: horen is voelen. Als je jezelf de woorden hoort uitspreken, komen ze binnen in je gevoel. Ineens wordt het “echt”. Dit helpt je om tijdens de crematie of plechtigheid je gevoelens een beetje te beheersen en ze toch te laten zien.

Zoek je iemand om je toespraak anoniem aan voor te lezen? Denk dan eens aan [de Luisterlijn]. Daar krijg je 24/7 iemand aan de telefoon die naar jou wil luisteren.

Laat iemand naast je staan

Vind je het moeilijk om je uitvaarttoespraak te houden? Ben je bang dat je stilvalt, moet huilen, niet uit je woorden kunt komen? Vraag dan iemand met je mee naar voren te gaan en bij je te staan. Een hand in de jouwe, op je rug of je schouder kan je even wat extra moed geven. Je kunt die ander ook vragen je woorden voor je uit te spreken, het van je over te nemen als je niet verder meer kunt.
Image

Conclusie:

spreken bij een verstoorde relatie met vader of moeder

Een uitvaarttoespraak houden voor je vader of moeder is extra spannend als de relatie niet goed was.

Je wilt jezelf geen geweld aandoen omwille van de lieve vrede, maar tegelijkertijd de herinneringen van anderen niet beschadigen.

Met de tips die je hierboven kreeg, heb je manieren in handen om een speech uit te spreken waar je tevreden op terug kunt kijken.

Ik wens je sterkte. Als ik iets voor je kan doen, neem dan contact op. Ik heb er verstand van.
nu contact opnemen
meelezen, schrijven, speechen

Meer tips voor het schrijven van een toespraak?

Je vindt [hier] een uitgebreide handleiding voor het schrijven van een complete uitvaarttoespraak. Doe er je voordeel mee! Graag gedaan 😉